پيمان « دي 8 » Developing-8

پيمان « دي 8 » (سازمان کشورهای اسلامی در حال توسعه)

Developing-8

 

مقدمه:

       عليرغم رويدادهاي بزرگي كه در نظام تجارت جهاني با دو مشخصه اصلي آن از جمله آزادسازی‌های تجاری و جهانی شدن اقتصادها روي داد، ليكن ذرّه اي از اهمیت رویکرد به بلوک‌ها، گروهها و ترتیبات اقتصادی و تجاری ميان دول منطقه اي و جهان كاسته نشده است. عوامل انگيزشي مانند افزایش تجارت، نیل به منافع رفاهی، همکاری‌های متقابل در زمینه‌های تجاری، اقتصادی و رشد اقتصادی، افزایش قدرت چانه‌زنی در مسایل گوناگون سیاسی، اقتصادی و تجاری با کشورها و گروه‌های فرامنطقه‌ای، تامین ملاحظات امنیتی و سیاسی و انجام همکاری‌‌ها در زمینه‌های رشد و توسعه و اعتلای سرمایه‌گذاری از جمله عواملي است كه موجب ايجاد همکاری‌های گروهی در سال هاي اخير شده است. پس از تأسيس سازمان تجارت جهاني در پايان مذاكرات اروگوئه، ابعاد ديگري نيز به عوامل فوق الذكر افزوده شد. نقش اين عوامل در فراه ساختن بستر مناسب براي استفاده بهينه از فرصت ها و تجهیز كشورها در راستاي غلبه بر مشکلاتی است که نظام جدید تجارت جهانی فراروی کشورها و بالاخص کشورهای در حال توسعه گشوده است. اين عوامل همگي در ايجاد و تسهيل فضاي مناسب براي ورود به نظام جدید تجارت بین‌الملل توسط كشورهاي درحال توسعه بكارگرفته شد و زمينه را براي دسترسي بهتر نظام اقتصادي كشورهاي مذكور به بازارها فراهم آورد.

      سازمان کنفرانس اسلامی با 57 کشور عضو در چهار قاره جهان یکی از اين سازمان‌ها و تشكل هاي بین‌المللی کنونی جهان به شمار می‌رود، كه هم به لحاظ سیاسی و هم از نظر اقتصادی دارای اهمیت ویژه‌ای است. هرچند در گذشته در محدوده و قالب این سازمان، گام‌های مفید و مهمی در جهت افزایش همکاری‌های اقتصادی و تجاری در بین اعضا برداشته شده است ولی علیرغم قدمت نسبی و تعداد اعضا هنوز نتایج مورد انتظار در خصوص افزایش تجارت و همکاری‌های اقتصادی حاصل نشده است.

      ایجاد بازار مشترک اسلامی، بی‌تردید یکی از راه‌های افزایش همکاری‌ها در این سازمان است و برای رسیدن به این هدف و ایجاد زمینه و بستر مناسب برای فعالیت موثر و کارای این بازار، استفاده از تشکیلاتی چون گروه هشت کشور اسلامی  ( دي 8 ) مي تواند مثمر ثمر باشد، و پیوند دادن ترتیبات تجاری و اقتصادی زیر گروه‌های کشورهای اسلامی با یکدیگر چون اکو، شورای همکاری خلیج فارس و گروه هشت کشور اسلامی در این ارتباط مي توان بهره برداري فراوان برد و از تجربیات آنان استفاده کرد.

      علاوه بر نقش مهم و ارزنده‌ای که گروه هشت می‌تواند در راستای زمینه‌سازی برای ایجاد بازار مشترک اسلامی داشته باشد، این گروه در عین حال میتواند برای اعتلای همکاری‌های اقتصادی فیمابین اعضای خود کارساز باشد. در ادامه پس از مقدمه اي كوتاه خصوص نحوه شكل گيري گروه مذكور، خصوص راههاي همكاري جمهوري اسلامي ايران با هريك از كشورهاي عضور توضيحاتي ارائه خواهد شد.

نحوه شكل گيري گروه دي 8 (Developing-8 )

       گروه دی 8 یا گروه هشت کشور مسلمان درحال توسعه، از جمله پیمان‌های منطقه‌ای است که به منظور ایجاد روابط مستحکم اقتصادی بین کشورهای در حال توسعه اسلامی و تقویت نفوذ این کشورها در بازارهای جهانی و برقراری گفت‌وگو با کشورهای صنعتی تشکیل گردیده است. اين پيمان به عنوان یک پیمان فرامنطقه ای از شرق آسیا تا غرب آفریقا را دربر می گیرد و می تواند موجب عظمت کشورهای مسلمان شود. پيشنهاد ايجاد اين پيمان توسط دكتر نجم الدین اربکان نخست وزیر اسبق و اسلام‌گرای ترکیه در سال 1996 طي سميناري تحت عنوان همكاري در توسعه ( Cooperation in Development ) در استانبول تركيه مطرح شد و سرانجام در 15سال  ژوئن 1997 در پايان اجلاس سران، فعاليت خود را رسماً آغاز كرد، و نخستين اجلاس سران « دي 8 »، در شهر استانبول در خرداد ماه 1376 برگزار گرديد. 8 كشور اسلامي اندونزی، ایران، بنگلادش، پاکستان، ترکیه، مالزی، مصر و نیجریه در آن عضویت دارند، و در واقع از تشکیلات جانبی سازمان کنفرانس اسلامی است كه از درون همين كنفرانس شكل گرفت.

 اهداف شكل گيري پيمان

 

      از جمله اهداف تشكيل اين پيمان عبارتند از:

•  چگونگی همکاری و همفکری اعضای گروه
• ايجاد راهكار مناسب جهت ارتقاء نقش كشورهاي عضو در اقتصاد جهاني
• ايجاد زمينه و فرصت هاي مناسب جهت تعاملات اقتصادي ميان اعضاء و در سطح جهان
• ایجاد امکان عضویت سایر کشورهای در حال توسعه
• برقراری رابطه با سایر سازمان‌های بین‌المللی به ویژه سازمان کنفرانس اسلامی
• ايفاي نقش مؤثرتر در تصميم گيريهاي جهاني و ارتقاء سطح زندگي مردم كشورهاي عضو
• توسعه اقتصادي و اجتماعي با پايبندي به اصول ذيل:

1. صلح به جاي منازعه
2. گفتگو به جاي مجادله
3. تعامل به جاي سودجوئي
4. عدالت به جاي نابرابري
5. برابري به جاي تبعيض
6. دموكراسي به جاي ظلم

نگاهي به تركيب اعضاي اين پيمان، مبيّن اين مسئله است كه سازمان همكاري هاي اقتصادي يا دي 8، بيشتر از آنكه يك سازمان و پيمان منطقه اي باشد، يك سازمان جهاني محسوب مي گردد.

عضویت در این گروه برای دیگر کشورهای در حال توسعه که به اهداف و اصول آن پایبند باشند امکان‌پذیر است و همچنین عضویت در آن تاثیر در روابط دوجانبه یا چندجانبه کشورهای عضو با دیگر کشورها نداشته و مانعی نیز جهت عضویت آنان در سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیست.

 اركان سازمان

      بر اساس تصمیمات اجلاس سران این هشت کشور که در 15 ژوئن 1997 در ترکیه برگزار شد، سازمان مزبور دارای سه رکن اصلی زیر است:

•  اجلاس سران
• شورای وزیران
• کمیته متشکل از کارشناسان ارشد هر کشور

 اجلاس سران با شرکت رؤسای دولت‌های کشورهای عضو و شورای وزیران امورخارجه سالی یکبار و اجلاس کارشناسان ارشد دوبار در سال برگزار می‌شود. رئیس اجلاس سران تا برگزاری اجلاس بعدی ریاست را کماکان به عهده خواهد داشت. وزرای خارجه این هشت کشور نیز شورای وزیران و رکن سیاسی گروه را تشکیل می‌دهد و نشست سالانه آنان قبل از اجلاس سران برگزار میشود. همچنین کمیسیون مقام‌های ارشد متشکل از مقام‌های ارشد وزارت خارجه هشت کشور عضو است و رکن اجرایی گروه را تشکیل می‌دهند.

 تصميمات متخذه در پنجمين اجلاس (تهران)

      پنجمين اجلاس كارگروههاي دي 8، در اسفندماه 1388 در تهران برگزار شد، كه جمهوري اسلامي ايران پيشنهادات ذيل را ارائه كرد:

1. لزوم همسان سازی رویه گمرکی اعضا در جهت استفاده از فضای اقتصادی یکدیگر
2. تشکیل مراکز تحقیقاتی مشترک در حوزه فناوری های نوین و تحقیقات کاربردی برای انتقال دانش فنی متناسب با اولویت های صنعتی
3. همگرایی و توسعه اقتصادی بین کشورهای عضو و ایجاد مراکز صنعتی مشترک و تشکیل بازار مشترک
4. استفاده متقابل از ظرفیت های خدمات فنی مهندسی از طریق تشکیل گروه کاری برای شناخت و تدوین اطلس توانایی ها و نیازهای کشورهای عضو
5. ایجاد برند و لوگوی مشترک
6. تولید خودرو مشترک برای ارائه به همه کشورهای اسلامی
7. معرفی بخش های خصوصی عضو به دیگر کشورها
8. حرکت به سمت تسهیل روابط پولی و بانکی

       در اعلامیه تصویب شده در اولین اجلاس سران، اهداف و انگیزه‌های این گروه تشریح شده است. این اعلامیه موارد متعدد همکاری را در برمی‌گیرد، ولی هدف اصلی همان توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورهای عضو است که برای نیل به این اهداف انجام همکاری‌هایی در زمینه صنعت، تجارت، حذف موانع تجاری، استفاده از توانمندی‌های هشت کشور برای اعتلای سهم آنان در تصمیم‌گیری‌های جهانی توسعه کشاورزی، فقرزدایی، توسعه ارتباطات و اطلاع‌رسانی، انتقال علوم و تکنولوژی، مالیه، بانکداری، انرژی، محیط زیست و ....... پیشنهاد شده است.

      در اولین اجلاس تصمیم گرفته شد که به همکاری‌ها در زمینه تجارت، صنعت، کشاورزی، انرژی، توسعه منابع انسانی، پروژه‌های مخابراتی و اطلاع‌رسانی، طرح‌های توسعه روستایی، بانکداری و خصوصی‌سازی به ترتیب کشورهای مصر، ترکیه، پاکستان، نیجریه، اندونزی، جمهوری اسلامی ایران، بنگلادش و مالزی نظارت داشته باشند.

      لازم به ذکر است که کمیته کارشناسان ارشد در سومین اجلاس خود که در شهر آنتالیای ترکیه برگزار گردید تصمیم گرفتند که ده گروه کاری برای بررسی زمینه‌های همکاری تاسیس گردد. این ده گروه عبارتند از:

1. صنعت
2. کشاورزی
3. مخابرات و اطلاعات
4. تجارت
5. علوم و تکنولوژی
6. توسعه نیروی انسانی
7. بهداشت
8. توسعه روستایی
9. بانکداری
10. انرژی

      مسئولیت دو گروه کاری مخابرات و اطلاعات، علوم و تکنولوژی به ایران واگذار شده است. اهداف كلي جمهوري اسلامي ايران نیز در گروه دی8 ، به شرح ذيل مي باشد:

• تقویت هرچه بیشتر نقش اسلام در میان اعضای گروه
• همکاری اقتصادی با کشورهای عضو در جهت تحقق اهداف اقتصادی نظام جمهوري اسلامي ايران از طریق بهره‌گیری از امکانات گسترده آنها
• ايجاد همکاری با کشورهای عضو در عرصه هاي سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و تحکیم پیوندهای سیاسی
• همکاری و اتخاذ مواضع مشترک اقتصادی در میان کشورهای در حال توسعه مسلمان در عرصه روابط اقتصادی بین‌المللی
• همکاری و هماهنگی در امور صنعتی و فناوری
• تحکیم پیوندهای سیاسی از طریق همکاری‌های همه‌جانبه
• استفاده از تجارب کشورهای عضو در جهت رفع تنگناهای اجتماعی و اقتصادی
• بهره‌گیری از گروه به منظور برخورد با تهدیدها و چالش‌های بین المللی

      تأكيد بر همكاري اقتصادي و فني با سازمان ملل كه طي بیانیه‌ای در جریان دومین اجلاس سران گروه در داکار منتشر شد، نشانگر توجه جدی اعضا به مسائل اقتصادی جهانی بود. از طرفي اين بيانيه، خواستار ایفای نقش دولت‌های عضو در توسعه و مدیریت نهادهای مالی بین‌المللی شد و در اين اجلاس به صراحت بر لزوم هماهنگی اعضا با روند جهانی شدن تاکید گردید و همکاری و هماهنگی با سازمان تجارت جهانی امری در راستای منافع اعضای گروه دانسته شد. لذا می‌توان گفت که این سازمان در راستای همکاری‌های اقتصادی منطقه و با توجه به فرآیند کلی جهانی شدن اقتصاد تشکیل گردیده است. اما صرف نظر از بیانیه‌ها و اهداف ذکر شده باید دید که این گروه تا چه حد در دستیابی به اهداف خود موفق بوده است.

 عوامل موفقيت سازمان

       مهمترین نکته مثبت در مورد گروه دی هشت، هدف از تشکیل آن است. نگاهی به تاریخچه فعالیت سازمان های منطقه ای نشان می دهد که این سازمان ها معمولاً با دو هدف تشکیل شده اند، اهداف ایدئولوژیک در یک سو و اهداف سیاسی، نظامی، اقتصادی و امنیتی در سوی دیگر. تاریخ نشان می دهد آن دسته از سازمان های منطقه ای که با اهداف صرف ایدئولوژیک تاسیس شده اند، در دستیابی به اهداف خود چندان موفقیتی کسب نکرده اند. نمونه عینی این مسئله پیمان ورشو است که نتوانست کشورهای بلوک شرق سابق را یکپارچه و همگون سازد، ولی در آن سو ناتو به علت آنکه در پس تشکیل خود هدف مهم تری را پیگیری می کرد، به نتیجه رسید. این هدف عبارت بود از ایجاد محیطی امن در اروپای غربی به منظور توسعه و رشد اقتصادی. گروه دی هشت نیز اهدافی اقتصادی دارد، ولی آیا صرف وجود چنین اهدافی برای موفقیت یک پیمان کافی است؟

«کارل دویچ» نظریه پرداز سیاسی عوامل زیر را برای ایجاد همگرایی در یک منطقه لازم می داند، مسلماً وجود این عوامل برای ایجاد یک پیمان موفق منطقه ای نیز ضروری است. این عوامل عبارتند از:

• وجود نوعی طرز زندگی مشترک در همه کشورهای منطقه
• نبود تخاصم و تعارض در باورها، فرهنگ ها، ارزش ها و مذهب و سنت این کشورها
• وابستگی و منافع متقابل اقتصادی کشورهای عضو
• وجود حداقلی از توانایی های سیاسی و اداری
• تشابه نخبگان سیاسی آن کشورها و وجود عقلانیت در آنان و همچنین وجود حداقلی از شبکه های ارتباطی و مبادلاتی شامل شبکه های بزرگراه ها، قطار و هواپیما، گمرک و غیره

       با توجه به نکات بالا و یادآوری نام هشت کشور عضو که در نقاط مختلف قاره های آسیا و آفریقا پراکنده هستند، مشکلات زیر بر سر راه همکاری گسترده آنان وجود دارد:

• ناآگاهی اعضا از توانمندی های اقتصادی یکدیگر
• بعد مسافت و پراکندگی جغرافیایی
• بی نیازی به کالاها و تولیدات یکدیگر و غیر ممکن بودن اقتصاد کشورهای گروه
• وجود موانع تعرفه ای و غیر تعرفه ای
• کمبود تسهیلات اعتباری برای تامین مالی بهای صادرات یا واردات
• کیفیت پایین کالاهای تولیدی
• اختلافات داخلی و تیرگی روابط سیاسی برخی کشورهای عضو با همدیگر و ناهمگونی شدید توسعه اقتصادی این کشورها

      شاید مناسب بود که سه کشور کلیدی گروه دی هشت در آسیا یعنی پاکستان، ایران و ترکیه به هنگام تشکیل این سازمان به تجربه ناموفق «اکو» توجه می کردند. اکو که جانشین اتحادیه «آر. سی.دی»، بازوی اقتصادی پیمان ضد کمونیستی سنتو، محسوب می شد، به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی ایران و نیز عدم حمایت آمریکا از آن کارآمدی وکارکرد سابق خود را از دست داد. زیرا کشورهای عضو فاقد حداقل شرایط لازم بودند. علاوه بر این به دنبال فروپاشی اتحاد شوروی و در راستای رقابت و تضاد و نه همکاری ایران و ترکیه در آسیای مرکزی تعداد اعضای اکو از سه به ده کشور رسید و همین شکاف های موجود در این پیمان را تشدید کرد و تحقق تمام مصوبات اقتصادی و سیاسی آن را به رویایی دست نیافتنی مبدل کرد.

      با توجه به آنکه همین مشکلات در سازمان دی هشت نیز وجود دارد، شایسته است که اعضا با درک دشواری های سازماندهی یک پیمان منطقه ای موفق به تجربه موفق ترین سازمان منطقه ای یعنی اتحادیه اروپا توجه کنند. این اتحادیه که در سال ۱۹۵۱ و به دنبال سخنرانی وزیر خارجه وقت فرانسه «رابرت شومان» تشکیل شد، اولا کار خود را با تنها شش عضو آغاز کرد و به تدریج و پس از کسب موفقیت های کوچک و بتدریج اما پایدار اعضای خود را افزایش داد. علاوه بر این چنانچه از نام آغازین این اتحادیه یعنی «جامعه زغال و فولاد اروپا» پیداست، هدف اولیه تنها همکاری در یک عرصه کوچک اقتصادی- زغال و فولاد- بوده است و طی مدت زمانی طولانی یعنی ۵ دهه به دیگر زمینه های همکاری اقتصادی و سیاسی توجه گردید.

      به طوری که امروز شاهد دستاوردهای بزرگ این اتحادیه و وحدت رویه فضایی، اقتصادی تجاری بازرگانی، سیاسی و اقتصادی اکو هستیم. لذا شایسته است که کشورهای عضو گروه دی هشت نیز فارغ از صدور بیانیه های طویل و کشدار که در آنها بر همکاری در کلیه زمینه ها تاکید شده است، عرصه ای کوچک اما مهم را برای همکاری انتخاب کنند و تا زمان حل اختلافات خود و پیشبرد اهداف آغازین از پذیرش اعضای جدید امتناع ورزند. امید است که توجه به این نکات موجب شود تا کشورهای عضو گروه دی هشت بتوانند نقش اقتصادی مهم تری را در سطح نظام بین الملل ایفا کنند.

 ساختار تولید و تجارت در کشورهای عضو گروه هشت

       همان طور که قبلاً اشاره شد گروه هشت، شامل هشت کشور مسلمان اندونزی، ایران، بنگلادش، پاکستان، ترکیه، مالزی، مصر و نیجریه می‌باشد. طبق تقسیم‌بندی بانک جهانی در گزارش‌های توسعه جهانی، می‌توان این کشورها را بر اساس شاخص‌های عمده اقتصادشان در سه گروه جای داد:

1. کشورهای صادرکننده نفت که شامل سه کشور اندونزی، ایران و نیجریه می‌شود
2. کشورهای با درآمد متوسط که چهار کشور پاکستان، ترکیه، مالزی و مصر را شامل می‌شود
3. کشورهای کمتر توسعه یافته که در میان این 8 کشور تنها کشور بنگلادش در این گروه قرار می‌گیرد.

 ساختار تولیدی

       با نگاهی به ترکیب تولید ناخالص داخلی این کشورها می‌توان به ساختار تولید و سهم بخش‌ها در اقتصاد این کشورها پی‌برد.

   در هر 8 کشور بخش خدمات، بیش‌ترین سهم را در ترکیب تولید ناخالص داخلی دارا می‌باشد. اما در ارتباط با نقش سایر بخش‌ها در بین این 8 کشور، تفاوت‌هایی است. به طوری که در بین کشورهای صادرکننده نفت(اندونزی، ایران، نیجریه) بخش صنعت بعد از بخش خدمات بیش‌‌ترین سهم را به خود اختصاص داده است.

      در مورد کشور اندونزی تفاوت سهم بخش صنعت و کشاورزی زیاد بوده که خبر از اهمیت بخش صنعت در اقتصاد این کشور می‌دهد. لازم به ذکر است که سهم نسبی محصولات کارخانه‌ای از کل صنعت در این کشور بالا می‌‌باشد. ولی در مورد ایران و نیجریه سهم بخش صنعت مشابه و تنها اندکی بیش‌تر از سهم کشاورزی است و بیش‌تر فعالیت‌ها در بخش صنعت مربوط به استخراج نفت بوده و در واقع فعالیت غالب در بخش صنعت را تشکیل می‌دهد.

      در میان کشورهای با درآمد متوسط(پاکستان، ترکیه، مالزی، مصر) به استثنای پاکستان، بخش صنعت مهم‌ترین بخش اقتصاد بوده و محصولات کارخانه‌ای بیش از نیمی از این بخش را در بر می‌گیرد. اما در پاکستان بخش پیشتاز، بخش کشاورزی می‌باشد.

      در کشور بنگلادش که جز کشورهای کمتر توسعه یافته به حساب می‌آید بخش کشاورزی با وزنی حدود 2 برابر بخش صنعت مهم‌ترین بخش اقتصادی به حساب می‌آید. در بین کشورهای گروه هشت، کشورهای تک محصولی که وابسته به صادرات نفت و یا فعالیت‌‌های کشاورزی هستند، وجود دارند. تک محصولی بودن اقتصاد این کشورها باعث شده است که آنها در مقابل شوک‌های بین‌المللی و تغییرات نسبی قیمت‌های جهانی این محصولات آسیب‌پذیر باشند و چنین عواملی تاثیرات زیانباری بر کل اقتصاد آنها داشته باشد. لازم به ذکر است که مدتهاست این کشورها به مشکلات ناشی از تک محصولی بودن، پی‌برده‌اند و سعی دارند که با متنوع کردن تولیدات خود، اقتصادشان را بازسازی کنند. در کشورهای صادرکننده نفت، تا حدود زیادی، منابع لازم برای تحقق این هدف همانند پس اندازهای داخلی، سرمایه‌گذاری در رشته‌های مختلف تولیدی و ایجاد انگیزه لازم برای تغییرات به منظور داشتن آینده بهتر، فراهم شده است. که البته چنین زمینه‌هایی در کشورهای کمتر توسعه یافته وجود ندارد. به طور کلی سهم بخش صنعت در کشورهای گروه هشت حدود 31% است که محصولات کارخانه‌ای تقریباً یک‌دوم آن را تشکیل می‌دهد، در حالی که در این گروه کشورهای سهم کشاورزی حدود 25% می‌باشد.

 ساختار تجارت

      همان طور که قبلاً گفته شد کشور بنگلادش با وجود این که جز کشورهای کمتر توسعه‌یافته می‌باشد قاعدتاً بایستی اقلام صادراتی آن را، محصولات کشاورزی تشکیل دهد، ولی محصولات کارخانه‌ای 4/78 درصد اقلام صادراتی این کشور را تشکیل می‌دهد. در کشورهای با درآمد متوسط گروه هشت، به استثنای کشور مصر که در آن سهم سوخت در صادرات بالاترین رقم را به خود اختصاص داده است، سهم محصولات کارخانه‌ای بالاترین رقم اقلام صادراتی را تشکیل می‌دهد. اهمیت محصولات کارخانه‌ای در صادرات این کشورها نشان می‌دهد اگر کشورهای مزبور اهمیت محصولات خود را بهبود بخشند و بتوانند با استانداردهای بین‌المللی رقابت کنند شانس خوبی برای سود بردن از فرصت‌‌های جدید دسترسی به بازار خواهند داشت. در کشورهای صادرکننده نفت عضو گروه هشت، به جز اندونزی که صادرات محصولات کارخانه‌ای سهم نسبتاً بالایی از اقلام صادراتی را به خود اختصاص می‌دهد، صادرات دو کشور ایران و نیجریه به نفت متکی می‌باشد که البته در سال‌های اخیر سعی شده است که به میزان زیادی از این اتکا کاسته شود. در ارتباط با کشورهای با درآمد متوسط در گروه هشت، میتوان گفت که محصولات کارخانه‌ای با سهمی بالای 55% از کل واردات مهم‌ترین اقلام وارداتی این کشورها را تشکیل می‌ دهد. هنگامی که واردات این گروه از کشورها با ساختار صادراتی آنها مقایسه میشود می‌توان چنین نتیجه گرفت که کل ساختمان تجارت خارجی آنها تحت تاثیر محصولات کارخانه‌ای قرار دارد. در حقیقت این گروه کشورها در میان هشت کشور متنوع‌ترین ساختار تولید و تجارت خارجی را دارند و در مورد کشورهای صادرکننده نفت، نیز مهم‌ترین اقلام وارداتی محصولات کارخانه‌ای هستند. در سال 2006، تجارت ميان كشورهاي عضو، 35 ميليارد دلار بود كه اين مبلغ در سال 2010 به 68 ميليارد دلار بالغ گرديد. معاملات ميان 8 كشور عضو، حدود 3/3% تجارت جهاني را در بر مي گيرد. پيش بيني مي شود اين رقم در طي چند سال آينده تا حدود 10 تا 15 درصد معاملات تجارت جهاني نيز بالغ گردد. بازار 960 میلیون نفری کشورهاي عضو اين پيمان جزو محوری ترین مشخصه هاي آن مي باشد.

 مشخصه هاي خاصّ پيمان دي 8

•  همه كشورهاي عضو دي8 در حال توسعه بوده و مسلمان هستند. حجم اقتصاد آنها قابل توجه بوده و از بازاري با حدود يك ميليارد نفر برخوردار هستند.
• توليد ناخالص داخلي دو كشور ايران و تركيه به بيش از هزار ميليارد دلار در سال بالغ مي‌شود و شش عضو ديگر نيز وضعيت مناسبي دارند. با اين همه قابليت، بهره‌گيري از اين ظرفيت عظيم اقتصادي با بهره‌مندي از دانش اقتصادي و شناخت مزيت‌ها، احترام به توانايي‌هاي متقابل امكانپذير است.
• كشورهاي دي8 در كنار هم مجموعه‌اي كامل از نيازمندي‌هاي صنعتي اعضا را دارا هستند، توسعه صنعت و كشاورزي هم در عموم اجلاس‌هاي پيشين سران مورد تاكيد قرار گرفته است. امكان‌سنجي مناسب براي ايجاد صنايع مشترك با موضوع رفع نيازمندي‌هاي اعضا موردي است كه نبايد مورد غفلت قرار گيرد، برنامه‌هاي عملياتي اجراي طرح‌ها بايد در نزديك‌ترين زمان اجرايي شود. «زمان» سرمايه‌اي است كه جايگزيني ندارد، سرعت تحولات تكنولوژي اجازه تاخير را نمي‌دهد.
• هرچند همه كشورهاي عضو، مسلمان هستند، اما در حوزه‌هاي قانونگذاري متفاوت عمل مي‌كنند، در گام نخست عملياتي شايسته است تا علاوه بر تعيين اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري، قوانين تجارت بين اعضا همسان و امتيازهاي قابل‌توجهي – با تعيين اولويت- در نظر گرفته شود، براي سازماني كه بخواهد با پيمان‌هاي اقتصادي منطقه‌اي نظير G8، گروه ۲۰، پيمان شانگهاي و... رقابت كند شايسته نيست كه حجم مبادلات تجاري فعلي‌شان حدود يك ميليارد دلار باشد.
• ‌سال‌ها از تشكيل سازمان اكو مي‌گذرد اما تجربه موفقي در اين زمينه حاصل نشده است، دي8 بايد متفاوت عمل كند، اين سازمان مي‌تواند با بهره‌گيري از دانش متقابل اعضا به حوزه فناوري‌هاي نوين وارد شده و به انحصار قدرت‌هاي اقتصادي پايان بخشد.
• هرچند در ابتداي نوشتار تاكيد بر تفكيك حوزه اقتصاد از سياست بود و اعضا بايد به سياست‌هاي خارجي همديگر در برابر كشورهاي ثالث احترام بگذارند، اما پشتيباني سياسي از اعضا در برابر فشارهاي سياسي قدرت‌ها موضوعي است كه نبايد از آن غفلت كرد؛ به عنوان مثال اعضاي دي8 با حمايت جدي از فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران و كمك‌هاي فني خود مي‌توانند به معادلات فعلي در فضاي سياسي جهان سرانجام ديگري بخشند و در عين حال تعهدي در ملت‌هاي خود براي مصرف كالاهاي توليد مشترك فراهم آورند.

 مشكلات موجود در گروه دي 8 (Developing-8)

1.  سطح توسعه این کشورها با یکدیگر متفاوت است. این مسأله مانع عمده ای در تعیین اولویت های تجاری و اقتصادی اعضا و در نتیجه تعیین شریک های تجاری و اقتصادی خارجی می باشد.
2. گروه دی هشت اصولاً یک نهاد بین المللی است تا یک نهاد منطقه ای، این خصلت کمتر می تواند به روابط راهبردی، بلندمدت و مؤثری در بین کشورهای عضو کمک کند. شاید اگر این ۸ کشور در یک منطقه قرار داشتند به مراتب بهتر، بیشتر و سریعتر می توانستند در قالب یک اتحادیه منطقه ای، اهداف موردنظر را جامه عمل بپوشانند.
3. به دلیل فقدان کانال های ارتباطی مستمر و منظم بین اعضای دی هشت این کشورها نمی توانند به سرعت نسبت به تحولات اقتصاد جهانی هماهنگ شوند، یا اقدام مؤثری در جهت مقابله با آثار این تحولات بعمل آورند. بنابراین سیاست های اتخاذی آنان انفعالی و فاقد کارآمدی لازم در جهت منافع آنهاست.
4. روابط تجاری و اقتصادی بین اعضای گروه در سطح بسیار پایینی قرار دارد. بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده، در حال حاضر حجم مبادلات بین کشورهای عضو چیزی در حدود ۵ درصد از کل مبادلات بازرگانی خارجی این کشورها را شامل می شود. بخش عمده ای از این ضعف به ماهیت اقتصاد این کشورها باز می گردد. اغلب این کشورها با صادرات محصولات مشابه به رقبایی برای یکدیگر تبدیل شده اند.

   نتيجه گيري:

       از ابتداي شكل گيري پيمان دي 8، ایران همواره حضوری مقتدر و موثر در کنار سایر کشورهای اسلامی در حال توسعه داشته است. توسعه اقتصادی- اجتماعی، تقویت موقعیت کشورهای در حال توسعه در اقتصاد جهانی، ایجاد تنوع و موقعیت های جدید در روابط بازرگانی، تقویت حضور در تصمیم سازی در سطح بین المللی و ارتقای سطح زندگی مردم در کشورهای عضو، از جمله اهداف اصلی گروه دی 8 است و در کنار این اهداف، اعضاء بر تقویت هر چه بیشتر نقش اسلام در میان اعضای گروه دی 8 ، همکاری اقتصادی با کشورهای عضو و همکاری و اتخاذ مواضع مشترک اقتصادی در میان کشورهای در حال توسعه مسلمان می کوشند. با توجه به اینکه، جمهوري اسلامي ايران در حال حاضر با تحریم های سیاسی و اقتصادی روبه رو مي باشد، با اينحال، تحریم ها تاثیری بر فعالیت های اقتصادي ايران نداشته است و جمهوري اسلامي ايران  همچنان راه خود را با تلاش و پیگیری هر چه تمام تر ادامه ميدهد. ليكن براي پیگیری اين اهداف، بايد با انسجام و هماهنگی بیشتری اقدام كرد. اعزام و پذیرش هيأت هاي تجاري، برگزاری نمایشگاه، بسط و توسعه تجارت از طريق تفاهم نامه هاي متعدّد در زمينه هاي انرژي، ساختمان سازی، خودرو، صنایع غذایی، اعزام دانشجو، تبادل اساتيد دانشگاهي و غيره مي تواند در نيل به اهداف عالي مرتبه ي سازمان مذكور نقش مهمّي ايفاء نمايد. تمركز بر فعاليتهاي توسعه سرمايه‌گذاري متقابل و مستقيم کشورهاي عضو با هدف تمرکز بر فعاليت‌هاي کشاورزي و صنعتي، تبادل فن‌آوري‌هاي جديد و توليد انرژي‌هاي تجديدپذير مي‌تواند با محوريت همکاري‌هاي اقتصادي دنبال شود.

      جمهوري اسلامي ايران در علوم و فن‌آوري، کشاورزي، پزشکي، حمل و نقل ريلي و صنعت دستاوردهاي چشمگيري دارد و قادر خواهد بود با تبادل اين تجربيات، به توسعه فعاليتهاي كشورهاي عضو پيمان دي 8 كمك كرده و از اين رهگذر، در ارتقاي سطح مراودات اقتصادي، تجاري و علمي پيمان مذكور نقش مهمي ايفاء نمايد. بي ترديد گسترش این همکاری‌ها در جهان اسلام برای چشم‌انداز آینده‌‌ی کل منطقه و کشورهای جهان اسلام مفيد خواهد بود و مي تواند در نجات جهان سوّم از برنامه‌ی عقب‌ماندگی که توسط غرب پایه‌ریزی شده، تأثير مطلوب برجاي گذارد. ظرفیت طبیعی، انسانی، علمی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کشورهای دی 8، ظرفیتی چشمگیر و تاثیرگذار است و باید به عنوان یک الگوی عملی در خدمت پیشرفت علمی کشورهای اسلامی و سایر ملت ها قرار گیرد. مناسبات ناعادلانه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی حاکم بر جهان، فضای صلح و دوستی و پیشرفت های عمومی به ویژه توسعه صنعتی را تحت الشعاع قرار داده و زندگی مردم در اکثر کشورهای جهان را هر روز دشوارتر می کند، لذا در چنین شرایطی راهی جز تقویت پیمان های منطقه ای و بین المللی میان کشورهای اسلامی مانند دی 8 باقی نمی ماند. اکنون اعضای گروه دی 8 می توانند با ارتقای سطح همکاری در همه زمینه های صنعتی و تولیدی نیازهای خود را از ظرفیت های موجود در یکدیگر تامین کنند و این مسئله در نهایت کورکننده طمع جریان سلطه در جهان خواهد بود.

      امروز شواهد رشد و بیداری کشورهای اسلامی و از جمله پیشرفت های جدید در اعضای دی 8 نشان می دهد موفقیت و رشد از آن کشورهای اسلامی به ویژه اعضای دی 8 است، مشروط بر آنکه برنامه عمل مدبرانه ای برای بهره گیری از منابع عظیم خود تدوین و اجرا کند. از آنجا که صنعت، زیربنا و موتور حرکت رشد اقتصاد کشورهای اسلامی محسوب می شود بدون تردید بهبود زندگی بیش از 5/1 میلیارد جمعیت مسلمان جهان و حدود 950 میلیون نفر جمعیت کشورهای دی 8، در دست مدیران صنعت و به عبارتی مستقیما به تصمیمات اجلاس وزرای صنعت دی 8 بستگی دارد. ايجاد يك برنامه منسجم و كارآمد براي پيشرفت بخش صنعت كشورهاي عضو، يكي از راه هاي اصلي توسعه همكاري هاي كشورهاي عضور مي باشد و براي رسيدن به اين هدف و ايجاد زمينه و بستر مناسب براي فعاليت موثر و كاراي اين مهم ، استفاده از تجارب كشورهاي مختلف و اصول تشكيلاتي چون ساير پيمانهاي مهم اقتصادي ، اساسي است.

      و آخر اينكه، امروزه شرايط توسعه اي جهان در حال تغيير است و كشورهايي مي توانند در عرصه اقتصاد جايگاه خود را تثبيت نمايند كه با حضور در پيمانهاي منطقه اي و گروههاي منسجم منطقه اي و فرامنطقه‌اي و بهره‌گيري از توان اعضاء، خود را براي تغييرات جديد توسعه اي آماده كنند. بنابراين در اين راستا ضروري است كه كشورمان نيز بايد با حضور پر رنگ در اين پيمان ها و گروهاي منطقه اي برنامه منسجمي را تدوين و اجرايي نموده و همانند ساير كشورها، براي پيمانها و شركت فعال در گروههاي اقتصادي اهميتي خاصّ قائل شود.

منابع فارسي:

1.  پايگاه اطلاع رساني بانك توسعه صادرات ايران
2. پايگاه اطلاع رساني وزارت نفت جمهوري اسلامي ايران
3. پايگاه اطلاع رساني گمرك جمهوري اسلامي ايران

منابع انگليسي:

 

1.      http://www.milligazete.com.tr/index.php?action=show&type=dizi&topicid=6. Retrieved 2008-08-20

2.      "A B C "Iran pledges €50m to D8 fund". Tehran Times. http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=215102. Retrieved 2010-03-01

3.      "A B "D8 ministerial summit opens today". Tehran Times. http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=215026. Retrieved 2010-03-01

4.      "Developing 8". Developing 8. 2006-05-13. http://www.developing8.org/about-d-8/organisational-structure/. Retrieved 2010-03-01

5.      "Developing 8". Developing 8. 1997-06-15. http://www.developing8.org/about-d-8/brief-history/. Retrieved 2010-03-01.